Notes on पाठ १६ नेल्सन मण्डेला | Grade 10 > Nepali > नेल्सन मण्डेला | KULLABS.COM

पाठ १६ नेल्सन मण्डेला

Notes, Exercises, Videos, Tests and Things to Remember on पाठ १६ नेल्सन मण्डेला

Please scroll down to get to the study materials.

Registration open for Special Scholarships

  • Note
  • Things to remember

व्याकरण :

 

शब्दभण्डार : शब्द

१) पर्यायवाची – समान अर्थ दिने शब्दहरूलाई पर्यायवाची शब्द भनिन्छ | एउटा पर्यायवाची शब्दका ठाउँमा अर्को पर्यायवाची शब्द प्रयोग गर्दा वाक्यको अर्थमा खास फरक पर्दैन |

जस्तै :-

  • यो गीत असाध्यै राम्रो छ |
  • यो गीत अति राम्रो छ |
  • यो गीत ज्यादै राम्रो छ |
  • यो गीत निकै राम्रो छ |

नेपालीका केही पर्यायवाची शब्दहरू :

  • अक्कल – खुबी, क्षमता, बुद्धि, चतुर्याइँ, समझ
  • अमृत – पीयूष, सुधा
  • गुरु – शिक्षक, अध्यापक, आचार्य
  • ढुङ्गो – पत्थर, पाषाण, शीला
  • गरिमा – महत्व, गुरुत्व, गौरव आदि |

 

२) विपरीतार्थक शब्द – दुई शब्दबीच परस्पर उल्टो अर्थ हुनेलाई विपरीतार्थक शब्द भनिन्छ | विपरीतार्थक शब्दले गुणात्मक मात्राको भिन्नता अथवा विकल्प (एउटाको सट्टामा अर्काको प्रयोग) को भिन्नता देखिन्छ | जस्तै :-

  • दाइलाई व्यापारबाट निकै नाफा भएको छ |
  • दाइलाई व्यापारबाट निकै नोक्सान भएको छ |

 

केही विपरीतार्थक शब्दहरू :

खण्ड – अखण्ड                   नूतन – पुरातन

विनम्र – घमण्डी            उन्नति – अवनति

सुलभ – दुर्लभ       संयोग – वियोग

राजा – रैती         उदार – सङ्कीर्ण

अर्पण – ग्रहण        चलाख – जुम्सो  आदि |

 

३) अनेकार्थी शब्द – दुई वा दुईभन्दा बढी अर्थ हुने शब्दलाई अनेकार्थी शब्द वा अनेकार्थक शब्द भनिन्छ | यस्ता शब्दले विषय वा प्रसङ्गअनुसार फरक-फरक अर्थ प्रदान गर्दछन् | जस्तै :-

  • अर्थ – मतलब उत्तर – जवाफ
  • अर्थ – धन उत्तर – एउटा दिशा
  • काल – समय जाल – झेल  
  • काल – मृत्यु जाल – पासो
  • पुतली – रङ्गीन उड्ने किरो पुतली – खेलौना
  • पुतली – आँखाको नानी

 

४) अनुकरणात्मक शब्द – कुनै आवाज, दृश्य वा क्रियाको अनुकरण गर्ने अथवा नक्कल बुझाउने शब्दलाई अनुकरणात्मक शब्द भनिन्छ | जस्तै :-

अकमक्क, अलमल्ल, कुपुकुपु. खुत्रुक्क, गर्ल्यामगुर्लुम, घ्याच्च, कलकल, चुर्लुम्म, फ्यात्त आदि |

केही प्रचलित अनुकरणात्मक शब्द र तिनको वाक्यमा प्रयोग :

टक्क (अडिनु) – आमाले बोलाएपछि भाइ बाटोमा टक्क अडियो |

प्याट (कुट्नु) – मैले बहिनीलाई प्याट कुटे |

फुत्त (निस्कनु) – मुसो दुलोबाट फुत्त निस्कियो |

निथ्रुक्क (भिज्नु) – तृष्णा पानीमा निथ्रुक्क भिजिन |

झ्याइँकुटी (उचालेर लैजानु) – पुलिसले चोरलाई झ्याइँकुटी पार्दै लगे |

 

५) श्रुतिसमभिन्नार्थक शब्द – बोल्दा वा लेख्दा उस्तैउस्तै रूप भएका जस्ता लाग्ने तर अर्थमा भने निकै भिन्नता पाइने शब्दलाई श्रुतिसमभिन्नार्थक शब्द भनिन्छ | यस्ता शब्दलाई समरूपी पनि भनिन्छ तापनि यी लेखाइमा भिन्न नै हुन्छन् |

जस्तै :-

कुल – वंश             कूल – किनार

खाक – खरानी    खाग – गैँडाको सीङ

जति – जात      जाती – राम्रो

गुन – उपकार     गुण – विशेषता

कोट – लुगा      कोत – बलि दिने ठाउँ

 

अन्य –

दिशा – दिसा,     पट्टि – पट्टी,   टाटो – तातो, प्रदान – प्रधान,  बन्दा – बन्डा,

पाटो - पातो      बिना – बिणा, देखि – देखी, टार – तार,    बन्चरो – बनचरो

आदि श्रुतिसमभिन्नार्थक शब्दहरू हुन् |



.

Questions and Answers

Click on the questions below to reveal the answers

0%

ASK ANY QUESTION ON पाठ १६ नेल्सन मण्डेला

No discussion on this note yet. Be first to comment on this note