ध्रुवीयता (करण, अकरण) | kullabs.com
Notes, Exercises, Videos, Tests and Things to Remember on ध्रुवीयता (करण, अकरण)

Please scroll down to get to the study materials.

Registration open for Special Discounts

Note on ध्रुवीयता (करण, अकरण)

Registration open for Mr and Miss SEE
  • Note
  • Things to remember

ध्रुवीयता (करण, अकरण)

ध्रुवीयाताका आधारमा वाक्यान्तरणको तात्पर्य

१. ध्रुवीयता भनेको सकारात्मक र नकारात्मक हो| सकारात्मक अर्थ दिने र नकारात्मत अर्थ दिने आधारमा क्रिया दुई प्रकारका हुन्छन्| (१) करण (२) अकरण| करण क्रियाबाट बनेको वाक्य करण वाक्य हो भने अकरण क्रियाबाट बनेको वाक्य अकरण वाक्य हो|
उदाहरण: ऊ सुत्यो| (करण) \(\rightarrow\) ऊ सुतेन| (अकरण)

२. करण क्रियाको अगाडी, बिचमा र पछाडी ‘न’ थपेर अकरण क्रिया बन्छ र अकरण क्रियाबाट अकरण वाक्यको रचना हुन्छ|
उदाहरण: हरि घुम्न गयो| \(\rightarrow\) हरि घुम्न गएन

३. करण वाक्यलाई अकरण वाक्य र अकरण वाक्यलाई करण वाक्य बनाउनु करण-अकरण वाक्यान्तरण हो| करण-अकरणमा वाक्यान्तरण गर्ने प्रक्रिया एकै किसिमको नभएर वाक्यको ढाँचा अनुरुप फरक फरक हुने गर्छ|

अकरणमा वाक्यान्तरण

सामान्य अकरण

सामान्य वाक्य छ भने क्रियामा ‘न’ थपेर वाक्यलाई अकरण बनाउन सकिन्छ|
उदाहरण: रामले कथा लेखेछ| \(\rightarrow\) रामले कथा लेखेनछ|

दोहोरो अकरण

एकभन्दा बढि क्रिया भएको वाक्यमा दुई ओटा क्रियालाई करण अकरण बदल्नु पर्छ| यस्तो अवस्थामा दोहोरो अकरणको व्यवस्था छ|
उदाहरण: तिमीले दियौ भने म लिन्छु| \(\rightarrow\) तिमीले दिएनौ भने म लिन्नँ|

शाश्वत सत्यमा अकरण

जुन वाक्यले शाश्वत सत्यको तात्पर्य बुझाउँदा त्यस्तो वाक्यलाई अकरणमा परिवर्तन गर्ने दुई आधार पाइन्छन्| (१) संरचनाको आधार, (२) अर्थरक्षाको आधार|
उदाहरण:

  • संरचनाको आधारमा शाश्वत सत्यको अकरण
    यस आधारमा वाक्यलाई अकरणमा परिवर्तन गर्दा अकरणको सम्बन्ध क्रियासँग हुन्छ| यसलाई सामान्य अकरणभित्रै राख्न सकिन्छ|
    उदाहरण: पृथ्वी गोलो छ| \(\rightarrow\) पृथ्वी गोलो छैन|

  • अर्थरक्षाको आधारमा शाश्वत सत्यको अकरण
    शाश्वत सत्य सधैँ एकै अर्थमा हुने भएकाले त्यस अर्थमा अकरण हुँदैन| आगोले पोल्छ भन्ने कुरा शाश्वत सत्य हो| आगोले पोल्दैन भन्दा शाश्वत सत्यमा बाधा पर्छ| बाधा नपरोस् भनि अर्थरक्षा गर्नका निम्ति संरचना मात्र अकरण हुने तर अर्थ अकरण नै रहने गरी वाक्य परिवर्तन गरिन्छ|
    उदाहरण: आगोले पोल्छ| \(\rightarrow\) आगोले नपोल्ने होइन|

व्यावहारिक अकरण

अकरण मूलत: क्रियाकै आधारमा हुन्छ| वाक्यमा असमापिका क्रिया हुन्छन् तर पदवर्गका दृष्टिले ती क्रिया क्रियावर्गमा पर्दैनन्| यस्ता वाक्यका समापिका क्रियापदको मात्र अकरण गर्दा व्यवहारमा मानिदै आएका केही मान्यताहरुमा बाधा पर्छ| त्यसैले व्यावहारिक मान्यताको रक्षा गर्दै अकरण गर्नु पर्छ भन्ने मान्यता अनुरुप व्यावहारिक अकरणमा वाक्य रचना गर्ने चलन छ|
उदाहरण: परिश्रम गर्ने व्यक्ति सफल हुन्छ| \(\rightarrow\) परिश्रम गर्ने व्यक्ति असफल हुँदैन|

विशिष्ट अकरण

केही वाक्य यस्ता हुन्छन् जसलाई अकरणमा परिवर्तन गर्दा क्रियाको साथमा अर्को कुनै पद पनि पूर्ण रुपमा बदल्नु पर्ने हुन्छ| खासगरी कुनै शब्दको सट्टा विपरीतार्थी शब्द ल्याएर क्रियालाई अकरण बनाई वाक्य परिवर्तन गरिन्छ| यस किसिमको अकरण विशिष्ट अकरण हो|
उदाहरण: प्रत्येक मान्छे स्वतन्त्र छ| \(\rightarrow\) कुनै पनि मान्छे स्वतन्त्र छैन|

  • ध्रुवीयता भनेको सकारात्मक र नकारात्मक हो|
  • करण क्रियाको अगाडी, बिचमा र पछाडी ‘न’ थपेर अकरण क्रिया बन्छ र अकरण क्रियाबाट अकरण वाक्यको रचना हुन्छ|
  • सामान्य वाक्य छ भने क्रियामा ‘न’ थपेर वाक्यलाई अकरण बनाउन सकिन्छ|
  • एकभन्दा बढि क्रिया भएको वाक्यमा दुई ओटा क्रियालाई करण अकरण बदल्नु पर्छ|
  • केही वाक्य यस्ता हुन्छन् जसलाई अकरणमा परिवर्तन गर्दा क्रियाको साथमा अर्को कुनै पद पनि पूर्ण रुपमा बदल्नु पर्ने हुन्छ|
.

Very Short Questions

0%

DISCUSSIONS ABOUT THIS NOTE

No discussion on this note yet. Be first to comment on this note