वाक्यान्तरण | kullabs.com
Notes, Exercises, Videos, Tests and Things to Remember on वाक्यान्तरण

Please scroll down to get to the study materials.

Registration open for Special Discounts

Note on वाक्यान्तरण

Registration open for Mr and Miss SEE
  • Note
  • Things to remember

वाक्यान्तरण

वाक्यलाई एउटा ढाँचाबाट अर्को ढाँचामा परिवर्तन गर्नु वाक्यान्तरण हो| सरल वाक्यलाई अन्य प्रकारको सरल वाक्यमा एकभन्दा बढि सरल वाक्यहरुलाई संश्लिष्ट सरल वाक्यमा, संश्लिष्ट सरल वाक्यलाई संयूक्त वाक्यमा, मिश्र वाक्यलाई सरल र संयूक्त वाक्यमा अनि संयूक्त वाक्यलाई मिश्र र सरल वाक्यमा परिवर्तन गर्नु वाक्यान्तरण हो|

रुपायनका आधारमा वाक्यान्तरण

वाक्यको क्रियालाई व्याकरणात्मक कोटिहरुका आधारमा परिवर्तन गरेर एक प्रकारको सरल वाक्यलाई विभिन्न ढाँचाका अन्य वाक्यमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ| वाक्यलाई लिङ्ग, वचन, पुरुष, आदर, भाव आदि व्याकरणात्मक कोटिका आधारमा परिवर्तन गर्नु रुपायनका आधारमा वाक्यान्तरण हो|

लिङ्गमा वाक्यान्तरण

सरल वाक्यलाई पुलिंगबाट स्त्रीलिङ्गमा र स्त्रीलिङ्गबाट पुलिङ्गमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ| खास गरि मानवीय कर्ता भएको वाक्यमा कर्ता र क्रिया समेतको लिङ्ग परिवर्तन हुन्छ भने मानवेतर कर्ता भएको वाक्यमा मात्र लिङ्ग परिवर्तन हुन्छ क्रिया चाहिं पुलिङ्ग नै हुन्छ|
उदाहरण: केटो असल छ| \(\rightarrow\) केटी असल छे|

वचनमा वाक्यान्तरण

सरल वाक्यलाई एकवचनबाट बहुबचनमा र बहुबचनबाट एकवचनमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ| बहुवचनमा लैजादा कर्ता शब्दमा ‘हरु’ जोड्नु पर्छ|
उदाहरण: म परीक्षा दिन्छु| \(\rightarrow\) हामी परीक्षा दिन्छौं|

पुरुषमा वाक्यान्तरण

सरल वाक्यलाई पहिलो पुरुषबाट दोस्रो र तेस्रो पुरुषमा, दोस्रो पुरुषबाट पहिलो र लेस्रो पुरुषमा अनि तेस्रो पुरुषबाट पहिलो र दोस्रो पुरुषमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ|
उदाहरण: तिमी डाक्टर बनौला| \(\rightarrow\) म डाक्टर बनुँला|

आदरमा वाक्यान्तरण

सरल वाक्यलाई शून्य आदरबाट सामान्य आदर, उच्च आदर र अत्युच्च आदरमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ| यसै गरी सरल वाक्यलाई एक आदरबाट अन्य आदरमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ|
उदाहरण: तँ खेल्न जा| \(\rightarrow\) तिमी खेल्न जाऊ|

कालमा वाक्यान्तरण

सरल वाक्यलाई एउटा कालबाट अर्को कालमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ| त्यसो गर्दा वर्तमान कालको वाक्यलाई भूत काल र भविष्यत् कालमा, भविष्यत् कालको वाक्यलाई वर्तमान काल र भूत कालमा तथा भूत कालको वाक्यलाई वर्तमान र भविष्यत् कालमा परिवर्तन गर्नु पर्छ|
उदाहरण: म पुस्तक किन्ने छु| \(\rightarrow\) म पुस्तक किन्छु|

पक्षमा वाक्यान्तरण

सरल वाक्यलाई एउटा पक्षबाट अर्को पक्षमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ| त्यसो गर्दा सामान्य पक्षमा रहेको वाक्यलाई अपूर्ण, पूर्ण, अज्ञात र अभ्यस्त पक्षहरुमा लैजान सकिन्छ भने अरु पक्षका वाक्यलाई पनि एकअर्कोमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ|
उदाहरण: भाइ विद्यालय जान्छ| \(\rightarrow\) भाइ विद्यालय जाँदै छ|

भावमा वाक्यान्तरण

सरल वाक्यलाई एउटा भावबाट अर्को भावमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ| यसो गर्दा सामान्यार्थबाट इच्छार्थ, आज्ञार्थ र सम्भावानार्थ बदल्न सकिन्छ भने यसै गरि अन्य भावलाई एकअर्कामा परिवर्तन गर्न सकिन्छ|
उदाहरण: तँ मामाघर जा| \(\rightarrow\)तँ मामाघर जालास्|

प्रेरणार्थमा वाक्यान्तरण

कसैलाई केही गर्न वा नगर्न प्रेरणा दिने वाक्य प्रेरणार्थ वाक्य हो| यस्तो वाक्य प्रेरणार्थ क्रियाबाट पूरा भएको हुन्छ|
उदाहरण:बहिनी घरमै बस्छिन्| \(\rightarrow\) म बहिनीलाई घरमै बसाउँछु|

 

संरचनाका आधारमा वाक्यान्तरणको तात्पर्य

वाक्यको संरचना भन्नाले बनोट भन्ने बुझिन्छ| संश्लिष्ट सरल वा अन्य वाक्यहरुलाई एक संरचनाबाट अर्को संरचनामा परिवर्तन गर्नु संरचनाका आधारमा वाक्यान्तरण गर्नु हो| यस आधारमा तिन प्रकारले वाक्यान्तरण गर्न सकिन्छ:

  • संश्लिष्ट सरल वाक्यहरुलाई मिश्र र संयुक्त वाक्यमा परिवर्तन
  • संयुक्त वाक्यलाई सरल वाक्य र मिश्र वाक्यमा परिवर्तन
  • मिश्र वाक्यलाई सरल वाक्य र संयुक्त वाक्यमा परिवर्तन

 

संश्लिष्ट सरल वाक्यलाई असंश्लिष्ट सरल, मिश्र र वाक्यमा वाक्यान्तरण

संश्लिष्ट सरल वाक्यलाई असंश्लिष्ट सरल, संयुक्त र मिश्र वाक्यमा वाक्यान्तरण गर्न सकिन्छ|
उदाहरण: तिमीले काम राम्ररी सम्पन्न गरेकाले हाकिमले उचित पुरस्कारको व्यवस्था गरे| \(\rightarrow\) तिमीले काम राम्ररी सम्पन्न गर्यौ| हाकिमले उचित पुरस्कारको व्यवस्था गरे|

संयुक्त वाक्यको सरल र मिश्र वाक्यमा वाक्यान्तरण

संयुक्त वाक्यलाई सरल र मिश्र वाक्यमा रुपायन गर्न सकिन्छ|
उदाहरण: रामले राम्रो पुस्तक लेख्यो अनि नाम र दाम दुवै कमायो| \(\rightarrow\) रामले राम्रो पुस्तक लेखेर नामदाम दुवै कमायो|

मिश्र वाक्यको सरल र संयुक्त वाक्यमा वाक्यान्तरण

मिश्र वाक्यलाई सरल र संयुक्त वाक्यमा निम्नानुसार वाक्यान्तरण गर्न सकिन्छ|
उदाहरण: तिमीले जे काम गर्न नाम लाग्दैन त्यो नगरेकै उचित हुन्छ| \(\rightarrow\) तिमीले त्यो काम नगरेकै उचित छ किनभने तिमीलाई त्यो गर्न मन लाग्दैन|

 

वाच्यगत वाक्यान्तरणको तात्पर्य

वाक्यलाई वाच्यका आधारमा गरिने वाक्यान्तरण वाच्यगत वाक्यान्तरण हो| वाच्य व्याकरणात्मक कोटिहरुमध्ये त्यो कोटि हो जसले वाक्यमा कर्ता, कर्म र क्रियामध्ये कुन पदको प्रधानता छ भन्ने कुरा बताउँछ| वाच्य कर्ता, कर्म र क्रियालाई प्रमुख बनाएर भनिने भनाइ हो|
उदाहरण: भाइद्वारा कलम किनिन्छ| (कर्मवाच्य)

  • वाक्यलाई एउटा ढाँचाबाट अर्को ढाँचामा परिवर्तन गर्नु वाक्यान्तरण हो|
  • सरल वाक्यलाई पुलिंगबाट स्त्रीलिङ्गमा र स्त्रीलिङ्गबाट पुलिङ्गमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ|
  • वाक्यलाई लिङ्ग, वचन, पुरुष, आदर, भाव आदि व्याकरणात्मक कोटिका आधारमा परिवर्तन गर्नु रुपायनका आधारमा वाक्यान्तरण हो|
  • सरल वाक्यलाई एकवचनबाट बहुबचनमा र बहुबचनबाट एकवचनमा परिवर्तन गर्न सकिन्छ| बहुवचनमा लैजादा कर्ता शब्दमा ‘हरु’ जोड्नु पर्छ|
  • वाक्यको संरचना भन्नाले बनोट भन्ने बुझिन्छ| संश्लिष्ट सरल वा अन्य वाक्यहरुलाई एक संरचनाबाट अर्को संरचनामा परिवर्तन गर्नु संरचनाका आधारमा वाक्यान्तरण गर्नु हो|
  • कसैलाई केही गर्न वा नगर्न प्रेरणा दिने वाक्य प्रेरणार्थ वाक्य हो|
  • वाक्यलाई वाच्यका आधारमा गरिने वाक्यान्तरण वाच्यगत वाक्यान्तरण हो|
.

Very Short Questions

0%

DISCUSSIONS ABOUT THIS NOTE

No discussion on this note yet. Be first to comment on this note