Notes on इमानसिंह चेमजोङ | Grade 10 > Nepali > इमानसिंह चेमजोङ | KULLABS.COM

इमानसिंह चेमजोङ

  • Note
  • Things to remember
  • Exercise

इमानसिंह चेमजोङ

      इस्वी संवत् १९०४ जनवरी १ तारिखका दिन आमा दावापुहाङ्मा र बुबा मेघवरसिंह चेम्जोङको छैटौँ सन्तानको रूपमा किराँत इतिहासविद् इमानसिंह चेम्जोङको जन्म दार्जिलिङको कालेम्पोङ (कालेबुङ) को रिङ्केबुङमा भएको हो । अमृतासँग विवाह बन्धनमा बाँधिनुभएका चेम्जोङ दम्पतीका तीन छोरी र दुई छोरा छन् ।  किराँत इतिहासको खोज र प्रकाशनलाई निरन्तरता दिने क्रममा ७२ वर्षको उमेरमा किराँत इतिहासविद् इमानसिंह चेम्जोङको देहावसान सन् १९७६ अक्टोबर ८ का दिन दार्जिलिङमा भयो ।

 शिक्षा 

      प्रारम्भिकदेखि 'म्याटि्रक' तहसम्मको शिक्षा कालेम्पोङबाटै गरेपछि कलेज (आइ.ए) पढ्न कलकत्ताको सेन्ट जेभियर्समा उनी भर्ना भए । त्यहीँबाट आइ.ए पूरा गरेर बी.एको अध्ययनपछि उहाँले लन्डनबाट एम.ए.एम.आर.एस. गरे | बाल्यकालमा चेम्जोङलाई पढाउने गुरुले एक दिन 'किराँतीहरू जङ्गली हुन्छन्' भनेपछि त्यसको उत्तरमा उनका बुबाले 'किराँतीहरूको आफ्नै भाषा, साहित्य, कला, संस्कृति र इतिहास छ' भनी उनको जिज्ञासा पूरा गरिदिएको  भए पनि चेम्जोङलाई बुबाको जवाफले चित्त बुझेन, त्यसैले बुबाले भनेका कुराको खोजीमा उनी लागे । बुबाको हौसला र प्रेरणासमेतबाट चेम्जोङले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन किराँत भाषा, संस्कृति र सभ्यताको खोजीमा समर्पण गरे ।


सेवा 

सन् १९६१ देखि त्रिभुवन विश्वविद्यालयको एसियाली अनुसन्धान केन्द्रमा किराँत भाषा तथा संस्कृतिविद् भई उनले १५ वर्ष सेवा गरे । त्यसअघि चेम्जोङ सिक्किमको रेभेन्यू अफिसरसमेत भएका  थिए । त्यस्तै उनले लामो समयसम्म शिक्षण पनि गरे ।

कृतिहरू 

किराँत मुन्धुम (वेद)                                    लिम्बू – नेपाली – अङ्ग्रेजी शब्दकोश

किराँत इतिहास                                           किराँत मुन्धुम खाहुन् (शिक्षा)

किराँत  साहित्यको इतिहास                           किराँत इतिहास तथा संस्कृति (अङ्ग्रेजी भाषामा)

किराँत  दन्त्यकथा                                       किराँत दर्शनको सारांश

लाप्चा – नेपाली - – अङ्ग्रेजी शब्दकोश         किराँतकालीन विजयपुरको सङ्गक्षिप्त इतिहास आदि |

 

 



  •    इस्वी संवत् १९०४ जनवरी १ तारिखका दिन किराँत इतिहासविद् इमानसिंह चेम्जोङको जन्म भएको हो |
  • किराँत इतिहासको खोज र प्रकाशनलाई निरन्तरता दिए |
  • उनले किराँत मुन्धुम (वेद),किराँत इतिहास,किराँत  दन्त्यकथा  आदि कृतिहरू लेखे |
.

Very Short Questions

इमानसिंहले विद्यालयमा पढ्दा एक दिन किराँतहरूको संस्कृतिबारे चर्चा सुने | त्यसको विस्तृतमा उनले बुबाबाट 'किराँतीहरूको आफ्नै भाषा, साहित्य, कला, संस्कृति र इतिहास छ' भनेर थाहा पाए | त्यसपछि उनी लोप हुन लागिइसकेको आफ्नो जातीय भाषा र संस्कृतिको विकास गर्ने उद्देश्यले उनले यसबारे खोज र अनुसन्धान कार्य गरे | यसै क्रममा उनले अङ्ग्रेजी विद्वानका ग्रन्थहरू पढी यस विषयमा धेरै कुरा थाहा पाए | अङ्ग्रेजहरूले धेरै वर्ष पहिले किराँतीहरूको घर- घरमा गएर तिनका भाषा र बोलीको सङ्कलन गरी पुराना हस्तलिखित ग्रन्थहरूसमेत बेलायत लगेको कुरा पत्ता लगाए | यस कार्यबाट प्रभावित भएर उनले आफ्ना घरमा भएका र भेटेजति पुराना हस्तलिखित कागजपत्रहरूको सङ्कलन गरी तिनको अध्ययन एवं विश्लेषण गरे | त्यसैले बुबाले भनेका कुरालाई मनन् गर्दै बुबाको हौसला र प्रेरणासमेतबाट चेम्जोङले आफ्नो सम्पूर्ण जीवन किराँत भाषा, संस्कृति र सभ्यताको खोजीमा लागि परे ।

लिम्बूवानमा रहेर चेमजोङले "लिम्बूवान सुधार सङ्घ" को गठन गरे | त्यसको अध्यक्ष भएर उनले आफ्नो परम्परागत रीतिस्थिति, संस्कृति र सभ्यताको संरक्षण र सम्वर्धन गरी जनचेतना बढाउने कार्य गरे | आफ्नो भाषा र संस्कृतिको अस्तित्वरक्षाका लागि केही मागहरू लिएर उनी लिम्बूवान क्षेत्रको प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरी काठमाडौँ गए | यसबाट आफ्नो सनातन संस्कृतिप्रति उनको निकै लगाव रहेको देखिन्छ | उनले लिम्बूवान क्षेत्रमा गएर प्रत्येक गाउँ गाउँमा डुलेर किराँती भाषा, साहित्य, कला, संस्कृति र इतिहासको खोजी गर्ने कार्यमा लागे |  चेमजोङले करिव दस वर्षसम्म ती क्षेत्रमा रहेर सामाजिक कुरीतिको उन्मूलन गरी समाजसुधारका साथै शिक्षाको प्रचार गर्ने कार्यहरू गरे |

नेपाल बहुजाति, बहुभाषी, बहुधार्मिक, बहुसंस्कृतिहरूले भरिपूर्ण भएको देश हो | यिनै विभिन्न सांस्कृतिक मेल्हारूबाट नै नेपाली संस्कृतिको निर्माण भएको छ | यस देशका विभिन्न जातजातिहरूले आ-आफ्ना भाषा, धर्म र संस्कृतिको संरक्षण गरी राष्ट्रिय एकताको भावनालाई जीवन्त पारेका छन् | नेपालका विभिन्न संस्कृतिमध्ये किराँती संस्कृति पनि एक प्राचीन संस्कृति हो | यस संस्कृतिको उत्थान र पुनर्जागरणमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्ने इमानसिंह चेमजोङ नेपालका एक सांस्कृतिक योद्धा हुन् | सन् १९२५ देखि उनी निकै सक्रिय रूपमा किराँती संस्कृतिको खोज तथा अनुसन्धानमा लाग्न थाले | चेमजोङ आफ्नो जति, भाषा, सभ्यता, संस्कृति, लिपि र इतिहासका बारेमा ज्यादै चासो गर्दथे | उनले आफ्नो खोज तथा अनुसन्धानबाट अङ्ग्रेजहरूले किराँतीहरूको हस्तलिखित ग्रन्थहरू लागेको कुरासमेत पत्ता लगाए | उनले किराँत लिम्बू भाषाको प्रचार – प्रसार, लिपिको पुनरुत्थान र संस्कृतिको विस्तार गर्ने कार्यलाई आफ्नो जीवनको लक्ष्य बनाएका हुनाले इमानसिंह चेमजोङलाई एक सांस्कृतिक योद्धा भन्न सकिन्छ |

इमानसिंह चेमजोङ आफ्ना भाषा र संस्कृतिका एक सशक्त अन्वेषक हुन् | उनले नेपाल र भारतका विभिन्न ठाउँहरूमा स्थलगत अध्ययन भ्रमण गरे | आफ्नो भाषा र संस्कृतिका विस्तृत खोज गरे | आफ्नो जन्मस्थान दार्जिलिङबाट नेपालको लिम्बूवानमा आएर अध्ययन अनुसन्धान गर्ने क्रममा 'लिम्बूवान सुधार सङ्घ'को स्थापना गरे | आफ्नो परम्परागत रीतिस्थिति, संस्कृति र सभ्यताको संरक्षण र सम्वर्द्धन गरी जनचेतना जगाए | आफ्नो भाषा र संस्कृतिको अस्तित्वरक्षाका लागि केही मागहरू लिएर सरकारसँग पूरा गरिदिन आग्रह गर्ने उद्देश्यले काठमाडौँ पनि पुगे | उनले जीवनभर यसै क्षेत्रमा काम गर्ने उद्देश्यले खम्बूवान क्षेत्रका गाउँमा घुमेर किराँती भाषा, इतिहास, धर्म र संस्कृतिको अनुसन्धान गरे | रातदिन निन्द्रा, भोक, थकाइ केही नभनी क्रियाशील भएर उनले लिम्बूभाषा, व्याकरण, लिपि, संस्कृति, धर्मदर्शन, किराँत मुन्धुम (वेद), किराँत इतिहास, किराँत साहित्यको इतिहास, लिम्बू-नेपाली-अङ्ग्रेजी शब्दकोश आदिजस्ता अमूल्य कृतिहरूको रचना र प्रकाशन गरी किराँती भाषा र संस्कृतिको उत्थानमा उल्लेखनीय योगदान दिएका छन् | 

इमानसिंह चेमजोङ किराँती-लिम्बू जातका नागरिक थिए | उनले जसरी आफ्नो भाषा र संस्कृतिको संरक्षण गर्नमा आफ्नो सम्पूर्ण जीवन समर्पण गरे जो कोहीले यस्तो त्याग गर्न सक्दैन | इमानसिंहले आफू विद्यालयमा छदै कसैबाट किराँतीहरूको संस्कृतिका बारेमा सुनेपछि उनलाई आफ्नो भाषा, लिपि, धर्म, संस्कृतिका लागि आवश्यक खोज, अध्ययन, अनुसन्धान गर्ने इच्छा भयो | यसपछि उनले नेपालको लिम्बूवान र खम्बूवान क्षेत्र लगायत भारतका विभिन्न स्थानमा गई किराँती लिपिमा तयार परेका पुस्तकहरू फेला पारे | अङ्ग्रेजहरूले पनि किराँती संस्कृतिका बारेमा लेखिएका पुस्तकहरू सङ्कलन गरेका प्रमाणहरू पनि उनले भेट्टाए | यसप्रकार चेमजोङले लोप भएर जना लागेको किराँतीहरूको भाषा, लिपि र संस्कृतिलाई जोगाएर राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रमा परिचित गराए | त्यसैले हामीले पनि आफ्नो संस्कृतिलाई विश्वमा परिचित गराई कालान्तरसम्म अमर वा जीवित राख्नुपर्छ भन्ने प्रेरणा इमानसिंहको जीवनीबाट लिन सकिन्छ |  

0%

ASK ANY QUESTION ON इमानसिंह चेमजोङ

No discussion on this note yet. Be first to comment on this note