Notes on वैशाख | Grade 10 > Nepali > बैशाख | KULLABS.COM

वैशाख

  • Note
  • Things to remember
  • Exercise

 

बैशाख 

माधवप्रसाद घिमिरेको परिचय :

नाम                   -     माधवप्रसाद घिमिरे 

उपनाम              –     राष्ट्रकवि

जन्म                      वि.सं. १९७६ असोज ७ गते लमजुङ जिल्लाको पुस्तुन,

कार्यक्षेत्र                    लेखन

विधा                  –      गद्य तथा पद्य

विषय                 –      कविता, काव्य, नाटक, निबन्ध, यात्रा संस्मरण आदि

सम्मान/पुरस्कार  –      'राष्ट्रकवि' को उपाधिले, पद्यश्री साधना सम्मान र अन्य

 

       नेपाली साहित्यका बहुमुखी प्रतिभाका धनी माधवप्रसाद घिमिरेको जन्म वि.सं. १९७६ असोज ७ गते लमजुङ जिल्लाको पुस्तुन गाउँमा भएको । ६ वर्ष हुँदा अक्षर चिनेका उनले ८–९ वर्षको हुँदा गाउँको फुलेबाबासँग पञ्चांग अध्ययन गरे । ११ वर्षको उमेरमा घर छाडेर दुराडाँडा(लमजुङ) गाउँको संस्कृत पाठशाला हुँदै काठमाडौंको रानीपोखरीमा रहेको संस्कृत प्रधान पाठशाला र तीनधारा संस्कृत पाठशालाबाट उनले प्रथमा उत्तीर्ण गरे । त्यसपछिको अध्ययनका लागि उनी बनारस पुगे | घिमिरेले भारतमा बनारसको क्विन्स विश्वविद्यालयबाट सर्वदर्शनमा शास्त्री गरेका छन्।

       स्वच्छन्दतावादी भावधारा र परिष्कारवादी शैली भएका कुशल नेपाली साहित्यकार कवि र गीतकार हुन् । उनी बाल्यावस्थादेखी निरन्तर रुपमा नेपाली साहित्यका कविता, खण्डकाव्य, गितिनाटक, कथा, अनुवाद लेख - प्रबन्धजस्ता अनेकौं विधा-उपविधाहरुमा कलम चलाउदै अएका बहुमुखी प्रतिभा हुन | प्रकृतिका अनेकन विविध पक्षहरुलाई आफ्ना जीवन्त रचनाहरुमा समावेश गर्दै जीवनलाई नै प्रकृतिसापेक्ष ढङगबाट व्याख्या गर्ने उनका लेखाईहरु दिर्घसाधना ले भरिएका छन । उनले १९९२ सालमा गोरखापत्रमा आफ्नो पहिलो कविता छपाए । उनका नवमञ्जरी (१९९४), घामपानी (२०१०), नयाँ नेपाल (२०१३), किन्नर-किन्नरी (२०३३) जस्ता कवितासङ्ग्रह सङ्कलित छन् । त्यसै उनका मुख्य-मुख्य कृतिहरूमा गौरी, राजेश्वरी, पापिनी आमा, राष्ट्रनिर्माता, किन्नरकिन्नरी, शकुन्तला, मालतीमङ्गले आदि छन् | 

 

 

पेशागत जीवन र अन्य 

       माधवप्रसाद घिमिरे १४ वर्षको उमेरमा वि.सं.१९९२ सालमा गोरखापत्रमा पहिलो रचना छपाएर काव्य सिर्जनामा प्रवेश गरे । घिमिरे २००५ सालमा गोरखापत्र मै सह-सम्पादकको जागिरे पनि भए । वनारसबाट शास्त्री प्रथम खण्ड उत्तीर्ण गरेपछि वि.सं. १९९८ सालमा भाषानुवाद परिषदबाट मासिक २५ रुपैयाँ तलबमा लेखक पदमा र २००१ सालमा गोरखापत्र दैनिकमा मासिक ४० रुपैयाँ तलबमा सहायक सम्पादक रही काम गरे । त्यसपछि २०१० सालमा लक्ष्मीप्रसाद को अध्यक्षतामा गठन भएको काव्य प्रतिष्ठानमा चार वर्षसम्म सदस्य भए | वि.सं. २००८ सालमा लमजुङ फर्किएर माध्यमिक विद्यालयको प्रधानाध्यापक भएर शिक्षा क्षेत्रमा प्रत्यक्ष रूपमा संलग्न भएका थिए ।

     घिमिरेका चर्चित राष्ट्रिय गीत गाउँछ गीत नेपाली'  का रचनाकारका साथै अन्य चर्चित गीत हरूमा 'फूलको थुङ्गा बगेर गयो'  (तारादेवी) तथा 'आजै र राति के देखे सपना' (नारायण गोपाल) छन्। उनी वि.सं. २०१४ सालमा नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिष्ठानको सदस्य भएपछि आजीवन सदस्य, उपकुलपति, कुलपति भएर प्रज्ञाप्रतिष्ठानमा लामो समयसम्म सक्रिय रहे ।

कविता परिचय

     मन्दाक्रान्ता छन्दमा रचना गरिएको प्रस्तुत कवितामा कवि घिमिरेले वैशाख शीर्षकदिएर बसन्त ऋतुको वर्णन गर्दै प्रकृतिको सुन्दर चित्रण गरेका छन् | यस कवितामा राष्ट्रिय भाव पनि पाइन्छ | यस कविताको रचनामा उनले सामाजिक सन्दर्भ र मानवीय जीवन दर्शनलाई पनि सामान्य रूपमा उल्लेख गरेका छन् | कविको कारूणिक तथा कलात्मक स्वरूप सङ्गीत बनेर कवितामा प्रस्तुत भएको छ | कविमा भएको प्रकृतिप्रेमको प्राचुर्यले नै यस किसीमको सरल, सरस, सुमधुर कविताको सिर्जना हुन सकेको हो |

 

 



नेपाली साहित्यका बहुमुखी प्रतिभाका धनी माधवप्रसाद घिमिरेको जन्म वि.सं. १९७६ असोज ७ गते लमजुङ जिल्लाको      पुस्तुन गाउँमा भएको ।

- स्वच्छन्दतावादी भावधारा र परिष्कारवादी शैली भएका कुशल नेपाली साहित्यकार कवि र गीतकार हुन् ।

 -  उनका नवमञ्जरी (१९९४), घामपानी (२०१०), नयाँ नेपाल (२०१३), किन्नर-किन्नरी (२०३३) जस्ता कवितासङ्ग्रह सङ्कलित छन् । त्यसै उनका मुख्य-मुख्य कृतिहरूमा गौरी, राजेश्वरी, पापिनी आमा, राष्ट्रनिर्माता, किन्नरकिन्नरी, शकुन्तला, मालतीमङ्गले आदि छन् | 

-मन्दाक्रान्ता छन्दमा रचना गरिएको प्रस्तुत कवितामा कवि घिमिरेले वैशाख शीर्षकदिएर बसन्त ऋतुको वर्णन गर्दै प्रकृतिको सुन्दर चित्रण गरेका छन् | यस कवितामा राष्ट्रिय भाव पनि पाइन्छ | यस कविताको रचनामा उनले सामाजिक सन्दर्भ र मानवीय जीवन दर्शनलाई पनि सामान्य रूपमा उल्लेख गरेका छन् |

 

 

 

 

 

 

 

 

 

.

Very Short Questions

राष्ट्रकवि माधवप्रसाद घिमिरेद्वारा लेखिएको 'वैशाख' शीर्षकको कवितामा वसन्त ऋतुको आगमनसँगै प्रकृतिमा देखिने परिवर्तनलाई प्रस्तुत गरिएको छ | बोटबिरूवा र चहुरहरू तथा डाँडाकाँडा सबै पालुवाले हरिया र सुन्दर देखिन्छन् | वसन्ती हावा विभिन्न फूलका वासनाहरू लिएर चारैतिर बहन्छ | मौरीहरू फूलको रस लिन झुम्मिन्छन्, गुराँस र बुकीफूलले प्रकृतिलाई निकैनै सुन्दर बनाएको हुन्छ | लेकमा गुहेंलो पाकेको हुन्छ, कस्तुरी सुगन्ध खोज्दै गिरिवन घुम्दछ, रङ्गीचङ्गी फूलहरूले प्रकृतिलाई सजाएका हुन्छन् | कोयलीले पनि वसन्तको आगमनलाई  कुहूकुहूको गीतले स्वागत गरिरहेको हुन्छ | गोठालो सुसेली हाल्दै हिड्दछ, ऋतुपरिवर्तन हुनासाथ यो सुन्दर वातावरण पनि परिवर्तन हुन्छ | जब जेठको प्रचण्ड गर्मीले फूलहरू ओइलिन्छन्, कोयलीको गीत पनि सुनिदैन | यस्तै किसिमको प्राकृतिक वर्णन कविले यस कवितामा गरेका छन्

|

वसन्त ऋतुको समय चैतवैशाख महिनामा वनपाखाहरूमा विभिन्न जातका हजारौं फूलहरूका बिरूवा उम्रन्छन् र भएका बिरूवाहरूमा नानाथरीका फूलहरू फुलिरहेका हुन्छन् | यही  समयमा वहने मधुपवनले मीठो वासना लिएर आउँदछ, प्रत्येक वृक्षका पालुवामा कोइली पनि नाच्दै रमाउदै कुहूकुहू गीत गएर वसन्तको आगमनबाट सिंगारिएको सम्पूर्ण प्रकृतिको स्वागत  गरिरहेको हुन्छ | बुकीफूल फुलेका हुन्छन्, गुहेंलो पाकेको हुन्छ, मौरीहरू विभिन्न फूलहरूमा झुम्मिएका हुन्छन्, धवलागिरि लगायत विभिन्न हिमशिखरहरू टल्किरहेका हुन्छन् | यस्तो प्राकृतिक सौन्दर्यले कवि स्वयंले अनुभूति गरेको र त्यस अनुभूतिलाई यसरी कविले कवितामा प्रस्तुत गरेका छन् |

समय परिर्वतनशील छ, यो प्रकृतिको नियमनै हो | ऋतुपरिवर्तन हुँदा वनस्पतिको जीवनमा वा प्रकृतिको वातावरणमा परिवर्तन आएजस्तै मानव जीवनमा पनि समयको गतिसँगै परिवर्तन भइरहन्छ | जीवन क्षणिक वा छोटो छ, वसन्तमा फक्रिएका फूल र मुस्कुराएर रमाउँदै नाचेका कोइलीको त्यो सुखद् अवस्था वसन्तको समाप्तीसँगै जसरी अन्त्य हुन्छ र पुनः दु:खद् अवस्था सिर्जना हुन्छ ठीक त्यस्तै नेपाली समाजमा पनि अवस्था रहेको पाइन्छ | प्रकृतिका बिटबिरूवामा लागेका घाउहरू क्रमशः नयाँ बोक्रा पलाउँदै आएर पुराना बोक्राहरू उक्किन्छन्, पातहरू झर्दछन् र वनस्पतिको  जीवनमा वसन्तबहर आएजस्तै नेपाली समाजले पनि नवीनताको अपेक्षा राखेको छ | समाजलाई परिवर्तनको दिशामा अगाडि बढाउन नेपालीहरू चाहन्छन् | अर्थात नेपाली समाजले पुराना मान्यता जुन बदलिदो समयको गतिसँग मेल नखाने विषय (पक्ष) हरू छन् तिनीहरूलाई पन्छाउँदै नवीन विषय (पक्ष) को स्थापना गर्न अघि बढ्ने लक्ष्य लिएको छ | यसरी वैशाख कवितामा कविले प्रकृति र नेपाली समाजको सामाजिक जीवनको अवस्था परिवर्तनमुखी रहेको चित्र प्रस्तुत गरेका छन् |

वसन्तऋतुको वातावरणमा सिर्जना भएका नयाँ वनस्पतिको उपभोगमा मानिस सक्रिय हुन्छ | हरेक क्षण नवीन वस्तुको प्रयोग गर्ने चाहना मानिसमा रहेको हुन्छ | सोहीअनुरूप यहाँ गुरुङसनी, नेवार्नी र भोटेनी देखिएका छन् | पालुवामा कोइली, फूलको रसमा मौरी, हरिया , पिपिरमा गाईवस्तु रमाएजस्तै गुरुङ्सनी, नेवार्नी र भोटेनी पनि गुराँस मधुसुमन र बुकीफूलमा रमाएका छन्, अर्थात यी फूलहरूले उनीहरू भित्रको चाहनालाई पूर्ण गराएका छन् | गुरुङ्सनीले गुराँसको फूल टिपेकी छन्, नेवार्नीले सुन्दर फूललाई केशको चुल्ठोमा बाँधेर सजाइदिइन् र भोटेनीले बुकीफूललाई चौबन्दी चोलोको तुनामाबाँधेर सजाइन् | यसरी सबैले आफूलाई मन परेका वस्तुहरूको प्रयोग गरेर रमाएका छन् |

परिवर्तन प्रकृतिको शाश्वत नियम हो | एउटै अवस्थामा कुनै पनि वस्तु रहिरहन सक्दैन, समय गतिशील छ, समयको गतिसँगै विभिन्न वस्तुहरू पनि परिवर्तन भइरहन्छन्, परिवर्तन नै  प्राकृतिक नियम हो | प्रकृतिमा ऋतुपरिवर्तन हुन्छ, अर्थात हरेक दुईदुई महिनामा प्राकृतिक वातावरणमा परिवर्तन आउँछ | यो क्रम सृष्टिको नियमअनुसार चलि नै रहन्छ | यो प्रकृतिमा देखा पर्ने परिवर्तनको प्रक्रिया निरन्तर रूपमा गतिशील बनी अगाडि बढिरहेको हुन्छ | यस्तो प्राकृतिक परिवर्तनको अवस्थालाई कसैले अवरोध गर्न सक्दैन, चैत्र र वैशाखको प्राकृतिक वातावरण जेठ र आषाढ महिनामा फेरिएको हुन्छ, वसन्तका फूलहरू ग्रीष्ममा ओइलाउँदछन्, कोइलीको सुमधुर भाका पनि हराउँछ, यिनीहरूका लागि वसन्तको आनन्ददायी एवं सुखकर जीवन पीडादायी एवं कष्टकर रूपमा जसरी परिणत हुन्छ, ठीक त्यसरी नै परिवर्तन प्रक्रिया प्राकृतिमा मानव जीवनमा पनि रहेको हुन्छ | समय बलवान छ, त्यसैले प्रकृतिमा भएका सारा वस्तुलाई आफ्ना अधीनमा राखेर उसले डोर्याएको हुन्छ | अत: प्रत्येक विषय वा वस्तुमा देखिने परिवर्तन प्राकृतिक नियम नै हो भन्न सकिन्छ |

कविवर माधवप्रसाद घिमिरेले प्रस्तुत कवितामा परिवर्तन एउटा निरन्तर चलिरहने प्रक्रिया हो र यो शाश्वत नियम पनि भन्ने कुरालाई प्रस्तुत गरेका छन् | समय गतिशील छ, प्राकृतिक वातावरण पनि समयअनुसार नै चलिरहेको हुन्छ, जसरी प्रत्येक दुई दुई महिनामा प्राकृतिक वातावरण परिवर्तन हुन्छ, त्यसरी नै मानव जीवन पनि निरन्तर परिवर्तन हुँदै जान्छ | प्राकृतिक परिवर्तनलाई मौरी, कोइली, कस्तुरी आदिले स्वागत गरेजस्तै मानिसले पनि परिवर्तनलाई त्यसरी नै स्वागत गरी स्वीकार गर्नुपर्दछ | समयको गतिसँगै रूखका पात र बोक्रा फेरिने र घाउ पुरिए जस्तै नेपाली समाजमा रहेका परम्परागत थोत्रा भैसकेका सामाजिक मूल्य, मान्यता र वेथितिहरू पनि हट्दै नवीन मूल्य, मान्यता, परम्परा र नियमको स्थापना हुनुपर्छ भन्ने केन्द्रीय भाव यस कवितामा पाइन्छ |

0%

ASK ANY QUESTION ON वैशाख

No discussion on this note yet. Be first to comment on this note