सर्वनाम

Subject: नेपाली

Find Your Query

Overview

सर्वनाम

सर्वनामको परिचय
नामका सट्टामा प्रयोग हुने शब्दलाई सर्वनाम भनिन्छ ! तर, सर्वनाम नामका सट्टामा मात्र नभएर पदावली र वाक्यका सट्टामा पनि आउन सक्छ ! जस्तै:

१) राम गयो।  ऊ हिजो आएको थियो । 

 यहाँ ' राम' नामका सट्टामाा  ' ऊ' सर्वनाम को प्रयोग भएको छ । 

२) इमान्दारिता र नैतिकताले मान्छेलाई महान बनाउछन । यी जीवनका गहना  हुन् । 

यहाँ इमान्दारिता र नैतिकता पदावली का सट्टामा 'यी' सर्वनाम आएको छ । 

३ ) गाउँमा दिनदिनै गुन्डागर्दी बढेको छ । यो राम्रो लक्षण होइन ।यहाँ 'गाउँमा दिनदिनै गुन्डागर्दी बढेको छ', वाक्यका सट्टामा ' यो सर्वनाम आएको  छ यसरीनै सर्वनाम पुरै अनुच्छेद  वा सङ्कथन सट्टामा पनि आउन सक्छ । 

२ सर्वनामका प्रकार 

नेपालीमा सर्वनाम पाँच किसिमका छन् । पुरुश्वाचक्, दर्शकवाचक, सम्बन्दवाचक, प्रश्नवाचक र आत्मवाचक । 

  • पुरुश्वाचक् सर्वनाम-  स्त्री वा पुरुष नाामका सट्टामा प्रयोग भएर वक्ता, श्रोता र विषयलाई संकेत गर्ने सर्वनामलाई पुरुश्वचक भनिन्छ। पुरुश्वाचक सर्वनामका तिन प्रकार हुन्छन। 
  • प्रथम पुरुश्वाचक सर्वनाम - बोल्ने व्यक्ति बुझाउने सर्वनामलाई प्रथम पुरुश्वाचक भनिन्छ।  जस्तै : म, हामी 
  • दृतिय पुरुश्वाचक सर्वनाम - सुन्ने  व्यक्ति वा  जोसंग कुरा गरिन्छ त्यसलाई दृतिय  पुरुश्वाचक सर्वनाम भनिन्छ  अर्थात् वक्ताका नजिकमा रहेको श्रोता नै दृतिय पुरुष बन्दछ । जस्तै : त, तिमी , तपाइ, हाजुर ।
  • तृतीय पुरुश्वाचक सर्वनाम - बोल्ने मान्छे सुन्ने मान्छे संग जसका बारेमा कुरा गर्छ, त्येसलाई बुझाउने शब्दलाई तृतीय पुरुश्वाचक सर्वनाम भनिन्छ जस्तै ऊ,उनि , यी ,यिनी, ती, तिनी ,यो, त्यो , तिनीहरु, उहा ,उहरु ,सबै आदि । 

ख)   दर्शक्वाचक सर्वनाम -नजिक वा टाढाको बस्तु वा वक्तिलाई तोकेर देखाउने   दर्शकवाचक सर्वनाम भनिन्छ।  यी दुई प्रकारका छन् । 

१)   समीपर्वती  - नजिकको वक्ति, वस्तु वा पदार्थलाई तोकेर देखाउने दर्शक सर्वनाम समीपर्वती हो । जस्तै : यो, यी, यिनी, यिनीहरु आदि । 

२) दूरवर्ती  - टाडा व्यक्ति , वस्तु , वा पदार्थलाई तोकेर देखाउने दर्शक सर्वनाम दूरवर्ती भनिन्छ।   जस्तै त्यो, ती,तिनी,तिनीहरु आदि । 

 

सम्बन्धवाचक सर्वनाम - नामका सट्टामा आइ कुनै पनि वक्ति र वास्तुको वा उपवाक्यहरुबिच समन्ध देखाउने सर्वनाम सम्बन्धवाचक सर्वनाम भनिन्छ ।  यसमा पनि दुई प्रकारका छन् । 

  • निश्चयवाचक - नामपदको सम्बन्धको निश्चिततालाई बुझाउने सर्वनाम निश्चयवाचक हो । जस्तै जो, जे , जुन । 
  • अनिस्चायावाचक - नाम्पदको  सम्बन्धको अनिस्चिततालाई बुझाउने  सर्वनाम  अनिस्चायावाचक हो ।जस्तै जोसुकै , जुनसुकै, जेसुकै, आदि । 

 

  • प्रश्नवाचक सर्वनाम - कुनै वक्ति वा वस्तुका  बारेमा प्रश्न गर्दा नामकै काम गरेमा त्येस्ता सर्वनामलाई प्रस्नावाचक भनिन्छ  यसमा पनि दुई प्रकारका छन् –

१) निस्चायावाचक - कुनै प्रश्नले निश्चितरुप मा वक्ति वा वस्तुलाई बुझाएमा त्येसलाई निस्चायावाचक भनिन्छ । जस्तै : को,कोको, के , केके, कुन, कुनकुन, आदि। 

 २) अनिस्चायावाचक- कुनै प्रश्न वक्ति वा वस्तुलाई निश्चित गरि बुझाउन सकेन भने त्येसलाई अनिस्चायावाचक भनिन्छ । जस्तै : कोही, केहि, कुनै आदि। 

ङ) आत्मवाचक सर्वनाम - बोल्ने, सुन्ने, र विषयमा आउने वक्ति स्वयम्लाई बुझाउने सर्वनामलाई आत्मवाचक भनिन्छ।  यो तिनै पुरुषमा प्रयोग हुन सक्छ । 
जस्तै :
प्रथम पुरुष : आफु त आब आरुको कुरा सुनिदैन ।
दृतिय पुरुष : आफुआफुमा झगडा नगर ।
तृतीय पुरुष : आफूआफू मिले, हिडे हामीलाई त सोधेनन् पनि। 

उपयुक्त सर्वनामले वक्ति स्वयम्लाई संकेत गर्ने हुदा यसलाई निजवाचक पनि भनिन्छ ।  आफु ,स्वयम् , निज आदि यसका उदाहरणहरु हुन् । 

Things to remember
  • It includes every relationship which established among the people.
  • There can be more than one community in a society. Community smaller than society.
  • It is a network of social relationships which cannot see or touched.
  • common interests and common objectives are not necessary for society.

© 2019-20 Kullabs. All Rights Reserved.